Obecnie jednym z najczęściej przeprowadzanych badań u psów jest RTG. Dowiedz się, jak przygotować do niego zwierzę. Badanie RTG psa to najszybszy, a zarazem bezbolesny sposób na diagnozę jego stanu zdrowia. Polega na prześwietleniu wiązką promieni rentgenowskich wybranego obszaru ciała zwierzęcia. Aby obraz był niezakłócony Pieprzyk można również ukryć pod makijażem. Z kolei, jeśli rosną na nim włosy, to można je bezpiecznie przyciąć. Pod żadnym pozorem nie usuwaj samemu pieprzyków, np. ucinając je nożyczkami. Po pierwsze pieprzyk może zawierać w sobie komórki rakowe, które mogą pozostać w skórze, a nawet rozprzestrzenić się dalej. Ze względu jednak na to, że w rodzinach, w których przypuszcza się dziedziczne występowanie czerniaka, odsetek genu CDKN2A jest niewielki, prowadzi się nadal badanie czerniaka w kierunku wykrycia innych genów odpowiedzialnych za ten nowotwór. Analizuje się, m.in. geny MC1R, BRCA2, XPD, choć wzrost ryzyka czerniaka w przypadku tych Opalanie wiąże się z ekspozycją skóry na promieniowanie UV (ultrafioletowe), którego źródłem jest słońce lub lampa UV (w przypadku solarium). Ekspozycja na promieniowanie UV jest głównym czynnikiem ryzyka wystąpienia nowotworów skóry (raki, które są najczęstszymi nowotworami złośliwymi u osób rasy białej oraz czerniaka, który jest najgroźniejszy z nowotworów skóry Wirus brodawczaka ludzkiego, nazywany też ludzkim wirusem brodawczaka ( human papillomavirus – HPV) jest wirusem, który zakaża komórki naskórka i nabłonka płaskiego. Istnieje ponad 200 typów HPV. Poszczególne typy HPV mogą zajmować określone okolice ciała i w związku z tym zmiany wywołane przez HPV podzielono na: skórne Czerniak złośliwy skóry jest jednym z najgroźniejszych nowotworów, a przy tym najłatwiejszych do wykrycia w fazie wczesnych zmian w obrębie znamienia. Wczesne wykrycie czerniaka pozwala na jego optymalne leczenie, zaś badania lekarskie, a szczególnie badania dermatoskopowe, pozwalają na wykrycie czerniaka we wczesnych fazach rozwoju . Potrzebujesz porady? Umów e-wizytę 459 lekarzy teraz online Czerniak - częstotliwość występowania Przyczyny czerniaka Lokalizacja czerniaka Rodzaje czerniaka Czerniak a przerzuty Czerniak - leczenie Czerniak - zapobieganie Rokowania czerniaka Czerniak - częstotliwość występowania Czerniak to choroba, która jest przyczyną prawie 75% zgonów spowodowanych nowotworami złośliwymi skóry. Odsetek pacjentów chorych na czerniaka skóry wzrasta stale wśród białej populacji – od 3 do 7% rocznie – przez ostatnie 30 lat. Zwiększona liczba zachorowań bierze się z wcześniejszej wykrywalności. U ludzi rasy białej - liczba chorych na czerniaka znacznie wzrasta, gdy miejsca zamieszkania przesuwa się w okolicę równika. Odnosi się to szczególnie do białej populacji w Australii (głównie stan Queensland), gdzie notuje się najwyższy wzrost zachorowalności (ok. 40 przypadków na 100 000 mieszkańców), oraz w USA (głównie Kalifornia, Floryda, Hawaje). Wysoki wzrost zachorowań na czerniaka można zauważyć również wśród ludności żydowskiej w Izraelu (ok. 11%) i ludności białej w Nowej Zelandii (ok. 7%). Ludność afrykańska i azjatycka - tutaj zachorowalność na chłoniaka zmniejsza się. W Europie zapadalność na czerniaka skóry zmniejsza się geograficznie w kierunku południowym, co wynika z ciemniejszego koloru skóry mieszkańców basenu Morza Śródziemnego. Wśród mieszkańców północnej Europy liczba chorych na czerniaka wynosi około 6%. Większą zapadalność na czerniaka zaobserwowano również wśród ludności zamieszkującej Szwajcarię i Tyrolu. Mazur / Mazur RYC. Czerniak z plamy soczewitowatej. Lentigo maligna melanoma. Mazur / Mazur RYC. Czerniak szerzący się powierzchownie. Superfi cial spreding melanoma. Mazur / Mazur RYC. Czerniak guzkowy. Nodular melanoma. Mazur / Mazur RYC. Czerniak guzkowy. Nodular melanoma. Przyczyny czerniaka Głównymi przyczynami czerniaka są: • duże narażenie na promieniowanie ultrafioletowe, • uprawianie wspinaczki i innych sportów w wysokich górach. 1. Największą liczbę mieszkańców chorujących na czerniaka odnotowuje się w Europie, a dokładnie w Norwegii. Jest to związane w znacznym stopniu z narastającą tendencją do podróżowania i intensywnego opalania się. 2. Duże zagrożenie czerniakiem obserwuje się zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, jednak śmiertelność jest wyższa wśród mężczyzn. Jest to spowodowane niekorzystną lokalizacją guzów, powodującą ich późniejszą wykrywalność oraz predyspozycją do rozwoju bardziej agresywnych form. Wskaźnik wzrostu śmiertelności jest jednak mniejszy od wskaźnika zapadalności na czerniaka. Wynika to z lepszej diagnostyki czerniaka, a dzięki temu wcześniejszego rozpoczęcia leczenia oraz prowadzenia na szeroką skalę publicznych kampanii edukacyjnych. Czynniki wpływające na powstawanie czerniaka: • nadmierna ekspozycja i nadwrażliwość na promieniowanie ultrafioletowe (szczególnie w dzieciństwie); • poparzenia słoneczne; • długotrwałe przebywanie na słońcu; • złośliwa transformacja melanocytów; • posiadanie dużej ilości znamion (atypowych, dysplastycznych); • predyspozycje do tworzenia się piegów; • posiadanie jasnej karnacji, koloru oczu i włosów - stopień pigmentacji zależy od rodzaju melaniny oraz decyduje o tym jak działanie promieni UV działa na skórę, a w konsekwencji o rozwoju czerniaka; • intensywne, ale przerwane wystawianie się na promienie UV (często odpowiedzialne za poparzenia słoneczne); • wiek chorego; • niski układ odpornościowy chorego; • częste korzystanie z solarium czy leczniczych promieniowań UVA; • rodzinne predyspozycje do występowania czerniaka; • wcześniejsze występowanie nowotworu skóry; • rozwój czerniaka może mieć związek z zakażeniami wirusami HPV oraz retrowirusami; • wspływ hormonów, które uaktywniają się w okresie pokwitania ciąży oraz połogu lub stosowania środków antykoncepcyjnych; • wpływ substancji/związków chemicznych (czerniak często występuje uu ludzi z miast wysoko uprzemysłowionych); • przebyte przeszczepy narządów poddawanych immunosupresji; • AIDS. Lokalizacja czerniaka Melanoma malignum (MM) w 90% rozwija się w skórze, ale może również atakować opony mózgu, gałkę oczną lub błony śluzowe Ponadto może powstawać w okolicy znamion: • barwnikowych, głównie nieowłosionych (naevi pigmentosi), a zwłaszcza w okolicy wrodzonego znamienia olbrzymiego (naevus congenitalis giganteus); • złośliwych plam soczewicowatych (lentigo maligna); • znamienia łączącego (junction nevus); • znamienia mieszanego skórno-naskórkowego (compound nevus); • bardzo rzadko może rozwinąć się ze znamienia błękitnego (naevus coeruleus malignus). Oprócz tego czerniak może powstać de novo ze skóry niezmienionej. Duży odsetek czerniaków powstaje na podłożu znamion atypowych i zespołu znamion atypowych. Mazur / Mazur RYC. Czerniak guzkowy. Mazur / Mazur RYC. Czerniak podpaznokciowy. Mazur / Mazur RYC. Czerniak bezbarwnikowy. Amelanoti. Rodzaje czerniaka W zależności od zmian, z jakich powstają oraz sposobu szerzenia się nowotworu, rozróżnia się cztery główne typy czerniaka (postaci kliniczno-histologiczne). 1) LMM (lentigo maligna melanoma) – to czerniak, który wywodzi się ze złośliwej plamy soczewicowatej (ryc. Pierwszym objawem przekształcania się lentigo maligna w lentigo maligna melanoma jest powstanie drobnych, wyczuwalnych guzków oraz pojawienie się niewielkiego nacieczenia. LMM występuje w 5-20% przypadków. Charakteryzuje się względnie łagodnym i przewlekłym przebiegiem oraz słabą dynamiką wzrostu. Ten rodzaj czerniaka najczęściej występuje u osób w starszym wieku, po 70. (szczególnie u kobiet). Lokalizuje się prawie wyłącznie na twarzy, czasem na szyi. Niekiedy może pojawić się w innych okolicach odsłoniętych, np. na grzbietowych powierzchniach dłoni i na goleniach. LMM wydaje się mieć związek z przewlekłą ekspozycją na słońce. 2) SSM (superfi cial spreading melanoma) – ten z kolei jest czerniakiem, który szerzący się powierzchownie (ryc. Najczęstsza postać czerniaka, stanowi 60-70% wszystkich przypadków melanoma malignum. Swój początek bierze ze znamion barwnikowych (w większości atypowych). Powiększenie się znamienia, zmiana jego zabarwienia oraz wystąpienie obwódki zapalnej ze skłonnością do rozpadu sugerują początek rozwoju melanoma na podłożu zmiany barwnikowej. SSM występuje głównie u osób młodych i w średnim wieku (najczęściej u kobiet) Lokalizuje się głównie na kończynach dolnych u kobiet oraz na tułowiu u mężczyzn. W obrazie klinicznym SSM przedstawia się jako lekko uniesiona, miejscami płaska zmiana szerząca się obwodowo. Na powierzchni mogą znajdować się drobne guzki. SSM charakteryzuje się nierównomierną barwą, od czarnego poprzez różne odcienie brązu aż do szaroniebieskiego. W obrębie zmiany mogą występować odbarwienia, świadczące o samoistnej regresji guza, co potwierdza jego immunogenny charakter. Rozwój SSM jest stosunkowo powolny – wielomiesięczny lub kilkuletni. SSM, podobnie jak LMM i ALM, szerzy się początkowo głównie powierzchownie. Dopóki wykazuje tylko poziomą fazę wzrostu, rokowanie jest dobre. 3) NM (nodular melanoma) – to czerniak guzkowy (ryc. Występuje w 10-30% przypadków. Rozwija się na podłożu znamion barwnikowych albo od nowa ze skóry niezmienionej. De novo może powstać aż 20% przypadków NM. Może pojawić się w każdym wieku, szczyt zachorowań przypada na Są to ciemne guzki o średnicy 1-2 cm i większe, szybko powiększające się, mogące ulegać wrzodzeniu lub krwawieniu. Jest to najcięższa postać czerniaka charakteryzująca się szybkim przebiegiem: od kilku miesięcy do 2 lat. NM nie ma poziomej fazy wzrostu, od początku wykazuje wzrost wertykalny, z czego wynika jego najgorsze wśród czerniaków rokowanie (bardzo szybko nacieka głębokie warstwy skóry). Nawet w zmianach bardzo wczesnych – stopień inwazji wg Clarka jest co najmniej trzeci. Często daje przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych. Dwukrotnie częściej postać ta dotyczy mężczyzn. Ogniska umiejscawiają się głównie na: • głowie, • karku, • tułowiu. Zmiany guzkowe są najczęściej czarne, ale mogą być też purpurowe lub czerwonobrązowe. W około 5% przypadków NM może wystąpić jako tzw. melanoma amelanoticum– postać bezbarwnikowa. 4) ALM (melanoma acro-lentiginosum, acrolentiginous melanoma) – to z kolei czerniak umiejscowiony na kończynach, wywodzący się z plam soczewicowatych. Postać akralna, rzadko występuje u rasy białej, stanowiąc tylko 5% przypadków melanoma. Jest to najczęstsza postać pojawiająca się wśród mieszkańców Bliskiego Wschodu i Afroamerykanów (do 90%). Występuje często wśród ludzi starszych, około 70. Przebieg jest szybszy niż LMM i SSM, wynosi od kilku miesięcy do kilku lat (średnio 1-3 lata), wcześniej też może dawać przerzuty. Są to najczęściej zmiany mające średnicę powyżej 3 cm, często o hiperkeratotycznej, wrzodziejącej powierzchni. W rozwoju ALM dużą rolę odgrywa czynnik urazowy. Ten rodzaj czerniaka występuje głównie na podeszwach stóp i na dłoniach. Może zajmować okolice około- i podpaznokciowe stóp i dłoni – jest to szczególny, rzadki podtyp ALM, tzw. czerniak podpaznokciowy – subungual melanoma (ryc. 3/4 przypadków umiejscawia się pod płytką paznokciową palucha lub kciuka. Szczególną uwagę zwraca brązowe lub czarne przebarwienie łożyska paznokcia, głównie w części proksymalnej, następnie przechodzące na obwód i lokalizujące się w okolicy paznokcia. Ulegając rozpadowi, czerniak podpaznokciowy powoduje zniszczenie płytki paznokciowej. Oprócz czterech podstawowych typów czerniaka, wyróżnić można jeszcze inne, rzadziej spotykane: 1) ALMM (acral lentiginous mucosal melanoma) – czerniak błon śluzowych. Najczęściej występuje na błonach śluzowych jamy ustnej, czerwieni wargowej, pod językiem i w przełyku. Może lokalizować się również na zewnętrznych narządach płciowych, odbycie oraz cewce moczowej. Najgorzej rokują zmiany okolic odbytu i sromu – przeżycia pięcioletnie stanowią poniżej 10%. 2) AMM (amelanotic malignant melanoma, melanoma amelanoticum) – to czerniak bezbarwnikowy (ryc. Jedna z najcięższych postaci czerniaka; zmiana nie zawiera barwnika lub bardzo małe jego ilości. Niewytwarzanie barwnika spowodowane jest zróżnicowaniem komórek nowotworowych, a tym samym ich większej złośliwości. Mogą to być pierwotne guzy skórne lub przerzuty. 3) DM (desmoplastic melanoma) – czerniak desmoplastyczny. Rzadka postać, dotyczy głównie osób w wieku 40-60 lat, z przewagą kobiet. Najczęściej lokalizuje się na głowie lub szyi. Objawia się przerostem tkanki łącznej i naciekaniem komórek nowotworowych wzdłuż nerwów. Dlatego też określany bywa jako czerniak neurotropowy (neurotropic melanoma). Obraz kliniczny odpowiada SSM, LMM i ALM, rozpoznanie ustala się na podstawie badania histopatologicznego. 4) Intraepidermal malignant melanoma – czerniak śródnaskórkowy. Stosunkowo niedawno wyodrębniona postać kliniczna. Zmiana ograniczona jest do naskórka. Od lentigo maligna różni się występowaniem u znacznie młodszych osób, lokalizacja nie jest ograniczona do twarzy, a rozwój tego typu czerniaka nie jest związany z posłonecznym uszkodzeniem skóry i elastozą. Klinicznie może przypominać SSM. 5) Czerniak rozwijający się w gałce ocznej - Istnieje znacząca różnica w immunogenności komórek czerniaka skóry i oka. Czerniak oka jest słabo immunogenny. Dotyczy najczęściej błony naczyniowej (naczyniówki, tęczówki i ciała rzęskowego). Czerniak naczyniówki to najczęstszy pierwotny wewnątrzgałkowy guz osób dorosłych, występujący głównie w 6. dekadzie życia. Wyjątkowo rzadko spotykany wśród rasy czarnej. W odróżnieniu od czerniaka skóry rośnie wolno i późno daje przerzuty. Może być barwnikowy bądź bezbarwnikowy (amelanocytowy). Przerzuty mogą wystąpić po wielu latach, nawet po wcześniejszej enukleacji gałki ocznej. Większość guzów charakteryzuje powolny wzrost. Istnieją genetyczne i rodzinne predyspozycje do wystąpienia czerniaka skóry u osób z czerniakiem błony naczyniowej oka. 2% wszystkich nowotworów gałki ocznej stanowi czerniak spojówki, a sporadycznie może dojść do złośliwej transformacji znamienia barwnikowego tarczy nerwu wzrokowego. 6) MAR – melanoma associated retinopathy, czyli retinopatia paraneoplastyczna związana z czerniakiem skóry. Jest to choroba autoimmunologiczna o nagłym początku, objawiająca się ślepotą nocną i koncentrycznym zawężeniem pola widzenia. Kilka miesięcy lub lat po pojawieniu się czerniaka skóry powstają autoprzeciwciała skierowane przeciwko komórkom czerniaka, które reagują krzyżowo z komórkami dwubiegunowymi połączonymi z receptorami pręcikowymi siatkówki. Diagnostyka czerniaka Bardzo ważna we wczesnej diagnostyce czerniaka jest znajomość objawów, które mogą towarzyszyć transformacji nowotworowej melanocytów. W procesie ustalania diagnozy zastosowanie ma reguła ABCDE ustalona przez Amerykańskie Towarzystwo Nowotworowe (American Cancer Society): A. Asymetry – asymetria kształtu, B. Border – nieregularność brzegu zmiany, C. Colour – niejednolity kolor, D. Diameter – średnica powyżej 6 mm, E. Elevation – uniesienie i nierówność powierzchni. Występowanie wszystkich lub części objawów może sugerować rozwój melanoma. Siedmiopunktowy system Glasgow (szkocka grupa do spraw melanoma – Scottish Melanoma Group): ocena następujących objawów: 1) świąd; 2) średnica ponad 1 cm; 3) powiększanie się znamienia; 4) nieregularny brzeg; 5) nierównomierne zabarwienie zmiany; 6) stan zapalny; 7) krwawienie lub strup w obrębie znamienia. Każdemu objawowi przyporządkowany jest 1 punkt. Zmiana oceniona na min. 3 i więcej punktów budzi podejrzenie melanoma. Rozpoznanie potwierdzają: • badanie przedmiotowe (mikroskopia epiluminescencyjna, czyli dermatoskopia, dzięki której możliwe jest uwidocznienie głębokich struktur skóry, niewidocznych okiem nieuzbrojonym. Dzięki temu badaniu lekarz jest w stanie dziesięciokrotnie powiększyć obraz oraz dokonać analizy rozłożenia barwnika w naskórku i na granicy skóry właściwej; • badanie dermatoskopowe może służyć również diagnostyce różnicowej zmian naczyniowych, takich jak naczyniak włośniczkowy (angioma capillare) czy ziarniniak naczyniowy (granuloma teleangiectodes), które swoim obrazem klinicznym budzą podejrzenie melanoma malignum); • badanie histopatologiczne uzupełnione badaniami przy użyciu przeciwciał monoklonalnych: S100 (zawsze dodatnie w komórkach czerniaka, ale nie całkiem swoiste) oraz bardziej swoistych – HMB 45. W diagnostyce istnieje również tzw. Skala Clarka czyli ocena głębokości naciekania skóry: I – zmiany dotyczą wyłącznie naskórka, II – zmiany przechodzą do górnych części warstwy brodawkowej, III – zmiany zajmują całą warstwę brodawkową skóry (stratum papillare), IV – zajęcie warstwy siateczkowej skóry (stratum reticulare), V – penetracja do tkanki podskórnej. Im większy stopień naciekania skóry tym gorsze rokowanie. Czerniak a przerzuty Czerniak może dawać przerzuty miejscowe i odległe. Przerzuty miejscowe to: 1) przerzuty satelitarne – występujące w skórze w bezpośrednim sąsiedztwie guza; 2) przerzuty tranzytowe – umiejscowione śródskórnie lub podskórnie w przebiegu odpływu naczyń chłonnych pomiędzy guzem pierwotnym a miejscowymi węzłami chłonnymi; 3) miejscowe przerzuty do węzłów chłonnych – zlokalizowane odpowiednio do miejsc spływu chłonki. Melanoma malignum daje również przerzuty drogą naczyń limfatycznych do odległych węzłów chłonnych oraz drogą naczyń krwionośnych do płuc, wątroby, mózgu, kości i skóry. Bardzo rzadko MM daje przerzuty do trzustki i tchawicy. Czerniak - leczenie Każda zmiana podejrzana o czerniaka powinna być usunięta w całości, biopsja cząstkowa lub ścinanie płatkowe (shave biopsy) uniemożliwiają patomorfologiczną ocenę grubości guza i głębokości naciekania. Ważnym wskaźnikiem rokowniczym, poza kryteriami Clarka i Breslowa, jest też indeks mitotyczny. Określanie wszystkich parametrów (głębokość nacieku, grubość zmiany, indeks mitotyczny) umożliwia dokładne rokowanie co do przeżycia i ryzyka wystąpienia przerzutów. Jak najwcześniejsze rozpoczęcie leczenia melanoma malignum jest warunkiem powodzenia. Poniżej przedstawiono metody stosowane w leczeniu czerniaka. 1. Zabieg chirurgiczny – jedyne skuteczne postępowanie przy czerniaku, pozostaje nadal leczeniem z wyboru. Zmiany usuwa się z odpowiednim marginesem tkanek niezmienionych (zarówno od strony brzegów, jak i od dna). Zagadnieniami spornymi z zakresu chirurgii czerniaka pozostają: profilaktyczne wycięcie niepowiększonych okolicznych węzłów chłonnych oraz szerokość marginesu niezmienionych tkanek. Udowodniono, że profilaktyczne usunięcie węzłów chłonnych nie poprawia rokowania i nie zwiększa w istotny sposób wskaźników przeżywalności. Zaleca się staranną obserwację chorego (co 1-2 miesiące), szczególnie gdy spływ chłonki z terenu guza odbywa się w dwu lub więcej kierunkach. Podanie barwników lub radionuklidów w miejsce guza pierwotnego może czasami ujawnić preferencyjny obszar spływu chłonki. Aby wcześnie wykryć ewentualne przerzuty, można również wykonać diagnostyczną biopsję okolicznych węzłów chłonnych. Przerzuty mogą powstać w ciągu miesiąca do 20 lat. Dopiero w przypadku stwierdzenia przerzutów do regionalnych węzłów chłonnych wykonuje się zabieg radykalny. Mimo to rokowanie nadal pozostaje niekorzystne. Tylko 67,7% pacjentów po usunięciu przerzutów w regionalnych węzłach chłonnych przeżywa 3 lata, a 53,5% – 5 lat. Kontrowersje wśród chirurgów budzi też szerokość marginesu zdrowej skóry, który chroniłby przed wystąpieniem wznowy lub przerzutów. Zaleca się: I – 2 mm margines makroskopowo niezmienionej skóry wokół zmiany przy zabiegu diagnostycznym; II – w zabiegach terapeutycznych marginesy zdrowej skóry wynoszą odpowiednio: 1 cm dla zmiany o grubości mniejszej lub równej 2 mm (wg klasyfikacji Breslowa), 2 cm dla zmiany o grubości większej niż 2 mm i mniejszej lub równej 4 mm, co najmniej 2 cm marginesu lub większy dla zmian o grubości większej niż 4 mm. W przypadku czerniaka podpaznokciowego lub okołopaznokciowego powszechnie stosowaną terapią jest amputacja palca. 2. Perfuzja izolowana – metoda leczenia nieoperacyjnych czerniaków na kończynach, stosowana jako leczenie adjuwantowe. Polega na wyłączeniu kończyny z krwiobiegu przy zastosowaniu opaski uciskowej. Następnie wykonuje się perfuzję z użyciem supraletalnej dawki leku cytostatycznego (melfalan, dakarbazyna – DTIC). Podczas perfuzji stosuje się pompę tlenową i monitorowanie szczelności układu dla uniknięcia zatrucia. Perfuzja izolowana przynosi dobre efekty w przypadku licznych nawrotów lub przerzutów w obrębie kończyn, szczególnie przy przerzutach do węzłów chłonnych pachowych i pachwinowych. 3. Radioterapia – w określonych okolicznościach może okazać się skuteczna. Może być stosowana jako metoda lecznicza przy nieoperacyjnych guzach, paliatywna albo uzupełniająca przy podejrzeniu niecałkowitego chirurgicznego usunięcia zmiany. Napromienianie powinno stosować się w dużych frakcjach (500-600 R dwa razy w tygodniu), w odróżnieniu od radioterapii większości nowotworów, dla których aplikuje się dawki mniejsze i częstsze. 4. Chemioterapia – skojarzone leczenie immunosupresyjne dakarbazyną w połączeniu z innymi lekami (bleomycyną, winkrystyną, lomustyną), mające na celu oddziaływanie na rozmaite fazy rozwojowe komórki nowotworowej, stosuje się przy zmianach bardzo rozległych i przy przerzutach. Z powodu braku istotnych różnic w statystyce długoletnich przeżyć agresywna polichemioterapia w wielu ośrodkach zastępowana jest lepiej tolerowaną monochemioterapią dakarbazyną przy leczeniu przerzutów. Temozolamide jest lekiem nowszej generacji, chemicznie podobnym do dakarbazyny i o porównywalnej sile działania. Przewyższa dakarbazynę zdolnością przenikania do ośrodkowego układu nerwowego oraz dobrą wchłanialnością po doustnym podaniu. Rozważa się możliwość skojarzonego leczenia temozolamidem z interferonami i innymi lekami. 5. Leczenie przerzutów – pojedyncze przerzuty w odległym węźle chłonnym lub narządowe (w mózgu, płucach, wątrobie) usuwa się chirurgicznie. Interferon alfa przedłuża okres remisji po resekcji pierwotnego, zaawansowanego czerniaka lub po usunięciu 6. Immunoterapia czerniaka – bada się rolę interferonu oraz wpływ przeciwciał monoklonalnych, skierowanych przeciwko antygenom powierzchniowym komórek czerniaka. IL-2 – nie wywiera bezpośredniego wpływu na komórki czerniaka. Działa poprzez stymulację limfocytów T. IL-2 może również wydłużać przeżycie przy wystąpieniu przerzutów. Metoda Rosenberga – polega na aktywacji za pomocą IL-2 komórek cytotoksycznych – komórek NK i cytotoksycznych limfocytów T. Powstające w ten sposób aktywowane komórki LAK (lymphocyte activated killers) niszczą tkanki nowotworowe. Limfocyty osób chorych są pobudzane in vitro za pomocą IL-2, a następnie wprowadzane do ustroju chorego. 7. TIL (tumour infi ltrating lymphocytes), tzn. komórki nacieku z otoczenia guza hodowane w obecności IL-2, które wykazują 1000-krotnie większą aktywność niż LAK, zwłaszcza po wprowadzeniu do nich genu TNF-alfa. Metoda ta jest jeszcze w fazie eksperymentów. IL-12 – kolejna cytokina, która wraz z innymi cytokinami lub w połączeniu ze swoistą immunostymulacją może okazać się pomocna w terapii czerniaka. 8. Terapia genowa – polega na wprowadzeniu genu MHC klasy I do komórek nowotworowych, co zwiększa immunogenność nowotworu. Prowadzone są badania kliniczne nad szczepionką genetyczną na czerniaka – zawierającą geny kodujące substancje pobudzające układ odpornościowy do walki z komórkami raka skóry (IL-6 i jej rozpuszczalny receptor). Najważniejszą rolę w przypadku czerniaka skóry odgrywa wczesna diagnostyka, umożliwiająca rozpoznanie czerniaka w stadium jego pełnej wyleczalności. Jest to możliwe dzięki prowadzonej na szeroką skalę edukacji społeczeństwa oraz właściwemu kształceniu pracowników służby zdrowia. Ponieważ 90% nieczerniakowych raków skóry i większość czerniaków powstaje w wyniku działania promieniowania ultrafioletowego, bardzo ważne jest unikanie, zwłaszcza przez osoby z I i II fototypem skóry wg Fitzpatricka, nadmiernego nasłoneczniania. Czerniak - zapobieganie • Należy unikać ekspozycji na światło słoneczne, zwłaszcza w dzieciństwie, połączonej z opalaniem i poparzeniem słonecznym. • Wskazane jest noszenie ochronnych ubrań, okularów przeciwsłonecznych, kapeluszy z szerokimi rondami oraz unikanie słońca w czasie jego najsilniejszego działania – pomiędzy godz. a • Zaleca się regularne stosowanie kremów z filtrami przeciwsłonecznymi. Sięgnij np. po krem do opalania SPF 50+ Chicco, który kupisz w Kompleksowym zestawie na komary + krem do opalania SPF 50+. Dzięki temu zestawowi będziesz gotowy nie tylko na działanie słońca, ale i uciążliwe komary. Filtry - są substancjami fizycznymi, które odbijają, i chemicznymi, które absorbują promieniowanie ultrafioletowe, zmniejszając jego ilość docierającą do skóry. Osłabiają w ten sposób szkodliwy wpływ promieniowania UV na komórki skóry. Należy podkreślić, że stosowanie filtrów nie zapobiega całkowicie posłonecznym uszkodzeniom tkanek. Paradoksalnie wręcz liczne badania wskazują, że stosowanie filtrów przeciwsłonecznych jest powiązane z wyższym ryzykiem wystąpienia czerniaka i nieczerniakowych raków skóry. Filtry opóźniają bowiem wystąpienie rumienia i objawów oparzenia skóry, zachęcając do przedłużonej i niekontrolowanej ekspozycji na słońce. Dają więc często złudne poczucie bezpieczeństwa. Pomimo umiejętnego stosowania filtrów, nawet kilkukrotnego w czasie przebywania na słońcu, należy jak najbardziej ograniczać czas ekspozycji na UV. Jest to jedyny skuteczny, jak do tej pory, sposób zapobiegania rozwojowi czerniaka. Rokowania czerniaka Rokowania w czerniaku zależą od: • odmiany klinicznej, • głębokości naciekania skóry, • grubości zmiany. Wraz ze wzrostem grubości zmiany rośnie ryzyko wystąpienia przerzutów w okolicznych węzłach chłonnych (odpowiednio dla: T1 < 1%; T2 10-25%; T3 20-40%; T4 50-65%) oraz ryzyko zgonu (T1 < 1%; T2 5-20%; T3 25-50%; T4 55-70%). 5-letnie przeżycie w stadium T1 jest prawie 100%, w T2 – około 93%, T3 – 67%, a w T4 średnio 37%. Przy przerzutach do narządów wewnętrznych zejście śmiertelne następuje w ciągu kilkunastu miesięcy – kilku lat. Najgorzej rokują zmiany zlokalizowane na tułowiu, lepiej rokują czerniaki u kobiet niż u mężczyzn. Najgorzej rokujące postaci kliniczne to: czerniak guzkowy i bezbarwnikowy. U pacjentów z czerniakiem skóry i czerniakiem oka istnieje większa szansa, że rozwinie się drugi pierwotny nowotwór. Podczas gdy u pacjentów z czerniakiem skóry obserwuje się zwiększone ryzyko wystąpienia przewlekłej białaczki limfocytowej oraz guzów OUN, u pacjentów z czerniakiem oka rośnie ryzyko zachorowania na raka wątroby. PIŚMIENNICTWO: 1. Cattaruzza Th e relationship between melanoma and continuous or intermittent exposure to UV radiation, Arch Dermatol 2000, 136, 773-774. 2. Dooley Recent advances in cutaneous melanoma oncogenesis research, Oncol Res 1991, 6 (1), 1-9. 3. Katsambas A., Nicolaidon E.: Cutaneous malignant melanoma and sun exposure. Recent developments in epidemiology, Arch Dermatol 1996, 132, 444-450. 4. Mallory Bree A., Chern P.: Dermatologia pediatryczna – diagnostyka i leczenie, red. wyd. pol. Kaszuba A, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2007. 5. Th omas L., Braun Atlas dermoskopii, red. wyd. pol. Kaszuba A., Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2008. Źródło: A. Kaszub, Z. Adamski , Dermatologia. Poradnik lekarza praktyka; Wydawnictwo Czelej nowotwór Te niepozorne nowotwory skóry są groźniejsze od czerniaka. Wyglądają niewinnie Nowotwory to grupa chorób, które spędzają sen z powiek, ale jednocześnie popychają pacjentów do regularnej diagnostyki oraz dbania o swoje zdrowie. Sprawdzamy,... Karolina Gomoła Dermatolog ostrzega: czerniak może się rozwinąć nawet w tych nieoczekiwanych miejscach Trwa lato, rozpoczęły się wakacje. Dla wielu z nas oznacza to intensywniejszy kontakt ze słońcem. Niestety, wielu z nas zapomina o korzystaniu z kremów z filtrami... Adrian Dąbek Tak Polacy pracują na czerniaka. Dane są przerażające, bo uparcie powtarzamy dwa błędy Jest jednym z typów nowotworów, którego ryzyko powstania najłatwiej obniżyć, i to samodzielnie oraz bez większego wysiłku. Mimo to większość z nas tego nie robi.... Paulina Wójtowicz Ten kapelusz najlepiej chroni przed czerniakiem. Zmierz, ile cm ma rondo! Możesz pomyśleć, że kapelusz to tylko stylowy dodatek na plażę. Nic podobnego. Okazuje się, że odpowiednie nakrycie głowy jest w stanie skutecznie ochronić nas... Joanna Murawska Pięć częstych nawyków, które mogą skończyć się rakiem skóry, w tym czerniakiem Każdego roku w Polsce diagnozowanych jest ponad 12 tys. przypadków zachorowań na nowotwór skóry. Jedną czwartą stanowi czerniak – jeden z najbardziej... Paulina Wójtowicz Czerniak skóry - wszystko, co musisz wiedzieć o tym nowotworze [INFOGRAFIKA] Czerniak to najczęstszy nowotwór wśród młodych ludzi. Niestety, ze względu na późne rozpoznanie, aż 30 proc. pacjentów przegrywa walkę z czerniakiem. Co trzeba... Rosną szanse dla pacjentów z zaawansowanym czerniakiem Każdego roku w Polsce wykrywanych jest ok. 4 tys. czerniaków. Wcześnie wykryty nowotwór daje niemal 100 proc. szans na wyleczenie, ale co, jeśli choroba jest... Nie daj się czerniakowi – badaj znamiona! Na jaki nowotwór zmarł „król reggae” Bob Marley? Czym jest „czerniakowe abecadło”? Dlaczego należy mieć „oko na skórę”, a wszystkie niepokojące znamiona pokazywać... NTZP 2022: co 3. z nas nie kontroluje znamion u dermatologa. Jak nie przegapić czerniaka? Podpowiadamy Według wyników Narodowego Testu Zdrowia Polaków 2022, 36 proc. respondentów nigdy nie badało u dermatologa znamion na swojej skórze. Dowiedz się jak rozpoznać... Jak rozpoznać czerniaka? Zasada "ABCDE" może uratować ci życie Monika Mikołajska Czerniak jamy ustnejjest jednym z najczęstszych nowotworów występujących u psów. Doustny czerniak jest agresywnym rakiem skóry, który może rozprzestrzeniać się na inne narządy w ciele psa. Wczesne wykrycie jest kluczem do skutecznego leczenia, dlatego należy regularnie badać usta psa pod kątem wzrostu i upewnić się, że otrzymuje on coroczny weterynaryjny egzamin raka jamy ustnej u psówCzerniaki mogą występować w dowolnym miejscu skóry psa, ale najczęściej występują w jamie ustnej. Czerniak jest agresywnym rakiem skóry, który może szybko rozprzestrzenić się w całym systemie psa. Objawy czerniaka w jamie ustnej często naśladują objawy zapalenia dziąseł lub innych chorób zębów. Obejmują one:ślinotokkrwawienie z dziąseł lub jamy ustnejcuchnący oddech lub nieświeży oddechobrzęk twarzyzmiany w sposobie gryzienia psanagła preferencja dla miękkich pokarmówproblem z połykaniemkaszel utrzymujący się dłużej niż dwa tygodnieZmniejszony apetyt i utrata masy ciałaCzerniak jamy ustnej występuje najczęściej u zwierząt geriatrycznych w wieku powyżej dziewięciu lat. Czarne psy i psy o ciemnej pigmentacji na wewnętrznej stronie jamy ustnej są bardziej podatne na raka jamy ustnej. Samce psów częściej niż psy płci żeńskiej wyrastają na rasy są bardziej podatne na rozwój czerniaka jamy ustnej niż inne. Należą do nich jamnik, pudel i szkocki czerniaka w jamie ustnejTwój lekarz weterynarii oprze swoją diagnozę na pełnej historii medycznej i dokładnym badaniu fizykalnym. Zwróci szczególną uwagę na wnętrze psich ust. Może usunąć tkankę z guza za pomocą aspiratu z cienkiej igły, aby wykonać biopsję w rentgenowskie, tomografia komputerowa i ultradźwięki mogą pomóc weterynarzowi w ustaleniu, czy czerniak ustąpił w płucach lub innych i rokowanie raka jamy ustnej u psówCzerniak jamy ustnej jest agresywnym rakiem i szybko się rozprzestrzenia. Nawet jeśli rak Twojego psa jeszcze się nie rozprzestrzenił, operacja będzie musiała być radykalna, aby usunąć cały nowotwór i zmniejszyć szansę jego rak Twojego psa jeszcze się nie rozprzestrzenił, Twój weterynarz przeprowadzi operację usunięcia czerniaka. Może również usunąć znaczną część zdrowej tkanki wokół guza czerniaka u psa. Ma to na celu zmniejszenie szans, że rak Twojego psa Twój rak psa się rozprzestrzenił, Twój weterynarz poleci połączenie chemioterapii, radioterapii i immunoterapii, aby spowolnić lub zatrzymać rozwój raka i pomóc organizmowi psa w walce z nim. Nowa szczepionka, DNA szczepionki Melanoma Canine, może pomóc w stymulacji układu odpornościowego psa, tak aby zaatakował on raka. Weterynaryjni naukowcy wciąż dowiadują się o implikacjach tej szczepionki, ale jak dotąd wydaje się ona skuteczna w leczeniu czerniaka i wydłużaniu życia jeśli Twój weterynarz zdoła usunąć cały nowotwór, może nadal zalecać chemioterapię, radioterapię, immunoterapię lub ich kombinację, aby pomóc Twojemu psu w remisji. Większość psów, u których zdiagnozowano czerniaka, żyje od około sześciu miesięcy do roku po postawieniu diagnozy. Przypadek kliniczny Skierowany na konsultację chirurgiczną trafił do mnie pies Rex. Rex jest mieszańcem i ma już 13 lat. Właściciele zgłosili się na badanie gdyż zaniepokoiła ich zmiana na skórze ich czworonoga, która w dość znacznym tempie powiększała się a ostatnio pękła. Istotnie w skórze Rexa w okolicy zażebrowej prawej widoczny był wyraźny guz średnicy ok 30 mm. Guz wystawał ponad skórę był czarnej barwy i na szczęście wyraźnie odgraniczony. Od czasu gdy pękł stał się obiektem zainteresowania Rexa. Obraz kliniczny zmiany nasuwał podejrzenie czerniaka lub innej zmiany złośliwej. Mimo zacnego wieku psa właściciele zgodzili się na operację i usunięcie guza. Przygotowanie do zabieguPole operacyjne już gotowe 😉 Po 4 dniach operowałem Rexa. Guz należało usunąć z dużym marginesem tkanek zdrowych, ale lokalizacja na boku ciała dawała taką możliwość. Zmiana nie penetrowała do powięzi czy mięśni. Po wycięciu dla postawienia właściwej diagnozy przesłaliśmy guz do badań histopatologicznych. Otrzymany wynik bardzo dokładnie opisywał komórki z jakich zbudowany jest guz a rozpoznanie było jednoznaczne czerniak złośliwy (melanosarcoma). Rana po usunięciu zmiany……a guz zostanie przygotowany do badania hp Czerniaki są nowotworami złośliwymi, a postępowaniem z wyboru jest leczenie chirurgiczne. Te guzy u psów nie zdarzają się dość często, jednak sam operowałem już kilka. Tylko wczesna interwencja chirurgiczna pozwala na właściwe usunięcie nowotworu a co za tym idzie dobre rokowanie. W przypadku Rexa zmiana była duża, największy czerniak złośliwy jakiego usuwałem, jednak lokalizacja guza i duża tolerancja skóry w tym miejscu pozwoliły na radykalne cięcie z odpowiednim marginesem tkanek otaczających. Czerniaki zdarzają się również na powiekach i wówczas powinny być usuwane możliwie najmniejsze jakie zostaną wyryte, gdyż budowa i wielkość powiek w znacznym stopniu definiują postępowanie chirurgiczne. Gdy Rex był na kontroli pooperacyjnej i usunięciu szwów rana była zupełnie wygojona a pies w doskonałej kondycji. Dzięki szybkiej decyzji właścicieli co do operowania swojego czworonoga rokowanie jest pomyślne. Endometritis pyometra Uwaga w treści artykułu zawarte są zdjęcia śródoperacyjne, które mogą być uznane za drastyczne. W czwartkowy wieczór trafiła do nas 9 letnia suczka owczarek niemiecki o imieniu She. Pies czuł się źle od kilku dni, właściciele zauważyli wyraźny spadek apetytu i zwiększone pragnienie. She trafiła do nas już po 2 dniach leczenia na niedrożność pokarmową, niestety dotąd nie wykonano żadnych badań dodatkowych. W czwartek wieczorem miała już gorączkę 41,1 st C bolesny brzuch i umiarkowany wypływ z pochwy. Z wywiadu ustaliliśmy, iż jest kilka tygodni po cieczce, dużo pije i jest apatyczna. W diagnostyce różnicowej należało uwzględnić ropomacicze, gdyż objawy opisywane przez właściciela były typowe dla tej jednostki chorobowej. Nie wiedzieliśmy jakie dotychczas otrzymywała leki. Pobraliśmy krew do badań biochemicznych i morfologii, a w piątek rano ustaliliśmy diagnostykę obrazową. W morfologii wyraźna leukocytoza, a badania biochemiczne parametrów nerkowych były prawidłowe, natomiast enzymy wątrobowe nieznacznie podwyższone. Podłączyliśmy wlewy dożylne i wykonałem badanie usg, które pozwoliło postawić jednoznaczną diagnozę – ropomacicze. W obrazie usg widoczne typowe “okulary ropomaciczne” oba rogi macicy o znacznie pogrubiałych ścianach i wypełnione płynna gęstą zawartością. Obraz jamy brzusznej nieznacznie rozmyty a pasaż jelitowy osłabiony. Poinformowałem właściciela, iż przy takiej diagnozie leczenie jest tylko jedno – operacja w możliwie najszybszym terminie. Właściciel bez wahania zdecydował się na zabieg aby ratować She. Wyniki badań biochemicznych były dobre i na tym kończą się pozytywne wieści, natomiast pies był w bardzo słabej formie, z wysoką lekucytozą i ma 9 lat. Uprzedziłem właściciela, że operacja niesie wysokie ryzyko lecz jest to zabieg konieczny jeśli mamy uratować jego suczkę. Widoczny gęsty ropny wysięk z pochwy. Po znieczuleniu, gdy pies trafił na stół operacyjny z pochwy wydobywał się już obficie gęsty ropny płyn. Podczas operacji po otwarciu jamy brzusznej niestety otrzymałem odpowiedź dlaczego obraz w usg był niewyraźny. Zawartość jamy brzusznej pływała w cuchnącym ropnym płynie i stwierdziłem zapalenie otrzewnej. Jama brzuszna wypełniona ropnym perforacja lewego rogu i zrost sieci. Niestety i tak już ostrożne rokowanie jeszcze pogorszyło się. Usuwając macicę dostrzegliśmy perforację lewego rogu macicy w dwóch miejscach i już zrost sieci, która organizm próbował uszczelnić dziury. Usunąłem zmienioną macicę wraz z jajnikami i wykonaliśmy płukanie jamy brzusznej aby zminimalizować konsekwencje zapalenia otrzewnej. Dożylnie włączyliśmy antybiotykoterapię i zadzwoniłem do właściciela aby go poinformować o przebiegu operacji i aktualnych rokowaniach. Tego dnia mimo kilku zabiegów wszyscy w przychodni żyliśmy przypadkiem She… Postanowiłem opisać ten przypadek, gdyż ta przemiła i wycieńczona chorobą She bardzo poruszyła cały personel naszej przychodni. W chwili pisania tego artykułu jest już z właścicielami a moje rokowanie praktycznie z godziny na godzinę poprawia się konsekwentnie do stanu zdrowia suczki. Wczesne pooperacyjne rokowanie było złe, gdyż w konsekwencji przewlekłego ropomacicza doszło do perforacji macicy a następnie zapalenia otrzewnej. Taki stan zawsze każe rokować ostrożnie lub źle jeśli pacjent jest geriatryczny. She dobę po operacji. Objawy jakie wystąpiły u tej pacjentki są typowe dla ropomacicza i powinno być ono zawsze brane pod uwagę w diagnostyce różnicowej. Okres kilku tygodni po cieczce, apatia, zmniejszony apetyt, zwiększone pragnienie to objawy patognomiczne. Jeśli Państwa suczka wykazuje kilka z nich należy bezwzględnie wykonać badania dodatkowe krwi i diagnostykę obrazową, gdyż tylko wczesne rozpoznanie endometritis pyometra daje lepsze rokowanie. Chciałbym zaznaczyć, iż nie zawsze w tej jednostce chorobowej widoczny jest ropny wypływ z pochwy. Należy też jako postępowanie w profilaktyce ropomacicza rozważyć wcześniej wykonanie zabiegu kastracji suki potocznie nazywanej sterylizacją. Niezrośnięty wyrostek łokciowy owczarka Nero. Dysplazja łokciowa (ED) jest w praktyce klinicznej rzadziej spotykana niż dysplazja stawów biodrowych (HD). Istnieją jednak takie rasy psów, u których to schorzenie diagnozujemy stosunkowo często, to owczarki niemieckie, berneńskie psy pasterskie czy labradory. To schorzenie łokcia może przyjmować różne formy: Izolowany wyrostek dziobiasty, Nieprzyrośnięty wyrostek łokciowy dodatkowy czy Inkongurencję w stawie łokciowym. Zwykle diagnozujemy jedną z tych form, ale mogą wystąpić jednocześnie dwie u danego pacjenta jednocześnie. Objawy choroby pojawiają się najczęściej między 5 a 7 miesiącem życia i manifestują się kulawizną kończyny piersiowej. Pacjent, który jest bohaterem tego artykułu to 6-cio miesięczny owczarek niemiecki Nero. Właściciele zauważyli kulawiznę kończyny piersiowej prawej 3 tygodnie wcześniej. Kulawizna z czasem nasilała się, a podawane leki niesterydowe przeciwzapalne nie przynosiły poprawy. Nero w badaniu ortopedycznym wykazywał bolesność stawu łokciowego prawego i bronił się przed prostowanie łokcia. Znieczuliliśmy psa i zbadałem go ponownie w znieczuleniu. Podejrzenie padło na dysplazję łokciową lecz w diagnostyce różnicowej należało uwzględnić młodzieńcze zapalenie kości (panosteitis). Odwodzenie w obu stawach barkowych było prawidłowe a ruchomość w łokciu prawym i lewym w pełnym zakresie, bez wyczuwalnej krepitacji. Wykonaliśmy badanie rtg obu kończyn piersiowych. (Przy badaniach radiologicznych kończyn piersiowych należy wykonać zdjęcia porównawcze kończyny prawej i lewej.) Nieprzyrośnięty wyrostek łokciowy dodatkowy. Badania dodatkowe pozwoliły postawić diagnozę – dysplazja łokcia prawego, w tym przypadku manifestująca się niezrośnięciem wyrostka łokciowego dodatkowego. Wolny fragment kości co obrazuje zdjęcie miał długość 13 mm, a jego obecność w stawie łokciowym z czasem prowadzić będzie do degradacji chrząstki stawowej na powierzchni kości tworzącej staw. Terapia jest tylko jedna – musimy operować prawy łokieć. Dostęp dostawowy uzyskałem z cięcia bocznego i usunąłem “intruza” ze stawu łokciowego. Zdjęcie poniżej. Usunięty ze stawu wyrostek łokciowy dodatkowy. Po zakończonej operacji wykonaliśmy kontrolne badanie radiologiczne łokcia. Następnego dnia podczas kontroli pooperacyjnej Nero wykazywał znacznie mniejsze objawy kulawizny. W zaleceniach pooperacyjnych właściciele powinni stosować przez kilka dni preparaty przeciwbólowe, a w długofalowej terapii leki chondroprotekcyjne z siarczanem chondroityny , glukozaminą czy kwasem hialuronowym. Zdjęcie wykonane tuż po operacji Nero. Zdecydowaną większość pacjentów u których operowałem dysplazję łokciową stanowiły owczarki niemieckie, a wśród nich 100 % to samce. Obecne przepisy Związku Kynologicznego w Polsce nie wymagają badań psów reproduktorów u owczarków niemieckich w kierunku ED a tylko w kierunku HD. W Niemczech pies rasy owczarek niemiecki aby być dopuszczonym do hodowli musi posiadać badania radiologiczne potwierdzające stawy biodrowe oraz stawy łokciowe wolne od dysplazji. Poruszam ten wątek gdyż kilka lat temu trafił do mnie na konsultację 3 letni owczarek niemiecki, u którego występowała kulawizna kończyn piersiowych o różnym stopniu nasilenia od 2 lat. Rtg stawu łokciowego “okazyjnie” zakupionego w Niemczech owczarka Pies został zakupiony do polskiej hodowli w Niemczech w wieku 10 miesięcy. Wykonano następnie badanie stawów biodrowych rtg HD i pies uzyskał dopuszczający do hodowli wynik, natomiast stawy łokciowe nie były prześwietlane, gdyż nie ma takiego obowiązku. Gdy wykonaliśmy u niego w wieku 3 lat zdjęcia radiologiczne łokci, diagnoza była jednoznaczna – dysplazja łokciowa ED w prawym i lewym stawie łokciowym. Fot: anetlanda / Czerniak paznokcia należy do najtrudniejszych diagnostycznie odmian tego złośliwego nowotworu. Ze względu na podobieństwo do innych chorób i zakażeń, jest zazwyczaj rozpoznawany zbyt późno i w bardzo zaawansowanej fazie rozwoju, niedającej pomyślnych rokowań. Czerniak paznokcia, zwany też podpaznokciowym, jest dość rzadką odmianą czerniaka skóry, czyli złośliwego nowotworu mającego źródło w melanocytach – komórkach barwnikowych wytwarzających melaninę. Pod wpływem zmian chorobowych skóra ciemnieje w kontakcie z promieniowaniem ultrafioletowym, w efekcie czego powstają dość charakterystyczne znamiona, zazwyczaj zlokalizowane w miejscach najczęściej eksponowanych na promienie słoneczne: na głowie, twarzy, szyi czy ramionach. Czerniak niekiedy rozwija się również pod paznokciem, zarówno ręki, jak i nogi. Z powodu zmiany nowotworowej zlokalizowanej pod paznokciem palca u stopy zmarł między innymi legendarny muzyk reggae, Bob Marley. Zobacz też: Czerniak złośliwy paznokcia i skóry Czerniak paznokcia – objawy Czerniak podpaznokciowy to dość rzadka odmiana czerniaka skóry, szacuje się, że dotyczy 0,7–3,5% spośród wszystkich chorych, u których rozpoznano czerniaka. Występuje zazwyczaj u osób w podeszłym wieku, częściej mężczyzn. Może rozwinąć się pod paznokciem rąk i nóg, zwykle dotyczy tylko jednej płytki paznokciowej. Zmiana nowotworowa najczęściej atakuje kciuk, palec wskazujący lub duży palec stopy. Czerniak pod paznokciem może objawiać się: szerokim (powyżej 6 mm) prążkiem barwnikowym o nieregularnych, poszarpanych brzegach wielobarwnymi (od czerwonych po brązowe i czarne), nierównymi pasmami barwnika trójkątnym kształtem zmiany pęknięciami lub szczelinami w obrębie płytki paznokciowej występowaniem objawu micro-Hutchinsona, czyli obecności melaniny w tkankach miękkich otaczających paznokieć, widocznej w badaniu dermatoskopowym. Zobacz film: Jak się chronić przed czerniakiem? Źródło: X-Bank Gallery Jak rozpoznać czerniaka paznokcia? Czerniak paznokcia jest zazwyczaj wykrywany bardzo późno, ponieważ choroba przez długi czas nie wywołuje żadnych dolegliwości, a zmiany barwnikowe pod paznokciem często bywają mylone (ze względu na podobieństwo) z krwiakiem podpaznokciowym (który w odróżnieniu od zmian czerniakowatych przesuwa się wraz ze wzrostem płytki i bieleje po nacisku na płytkę paznokcia), znamionami melanocytowymi, plamami soczewicowatymi czy zakażeniami grzybiczymi lub bakteryjnymi. To powoduje, że średni czas od pojawienia się czerniaka paznokcia do jego wykrycia wynosi blisko 3 lata – w tym czasie komórki nowotworowe często zdążą się rozprzestrzenić po innych narządach, co przekłada się na dużą umieralność spowodowaną tą odmianą czerniaka. Zobacz też: Szczepionka hamująca czerniaka W rozpoznaniu czerniaka podpaznokciowego za najskuteczniejszą metodę diagnostyczną uchodzi dermatoskopia, czyli mikroskopia epiluminescencyjna pozwalająca na ocenę nieprawidłowości barwnikowych w obrębie naskórka i skóry właściwej. Badanie zmian umiejscowionych pod płytką paznokciową nie należy do łatwych i wymaga od lekarza znacznego doświadczenia. Diagnostyka czerniaka paznokcia obejmuje: badanie kliniczne z oceną wszystkich płytek paznokciowych rąk i stóp badanie dermatoskopowe zmiany w obrębie badanej płytki paznokciowej badanie dermatoskopowe wału paznokciowego i brzegów bocznych badanie dermatoskopowe wolnego brzegu płytki paznokciowej badanie kliniczne i dermatoskopowe skóry, błon śluzowych i włosów. W przypadku podejrzenia czerniaka pod paznokciem postępowaniem z wyboru jest całkowite wycięcie zmiany o pełnej grubości lub biopsja, jeżeli zmiana jest bardzo rozległa, celem badania histopatologicznego. Gdy czerniak podpaznokciowy został rozpoznany, należy wykonać amputację paliczka. Zobacz też: Jak uchronić się przed czerniakiem? Zobacz film: Szczepionka hamująca rozwój czerniaka. Źródło: 36,6 Przyczyny czerniaka paznokcia Czerniak paznokcia, podobnie jak inne odmiany tego nowotworu złośliwego, częściej rozwija się u osób z jasną i bardzo jasną karnacją, które łatwo ulegają poparzeniom słonecznym, lub u tych, u których wielokrotna i długotrwała ekspozycja na światło słoneczne w dzieciństwie i młodości powodowała powtarzające się oparzenia skóry. Ryzyko rozwoju zmian chorobowych zwiększa się też w przypadku jasnych i rudych włosów, niebieskich oczu oraz istniejących już na ciele piegów, a zwłaszcza znamion barwnikowych (małych, o regularnym kształcie i o jednolitym rozkładzie barwnika) czy dysplastycznych (dużych, o nieregularnym kształcie i kolorze). Czynnikiem sprzyjającym rozwojowi czerniaka paznokcia są również wcześniejsze zachorowania na ten typ nowotworu innych członków rodziny. Osoby, które już zmagały się z czerniakiem skóry, są także bardziej narażone na czerniaka podpaznokciowego. Co wiesz o czerniaku? Sprawdź wiedzę o nowotworze skóry: Odpowiedz na 10 pytań Rozpocznij quiz Bibliografia: "Diagnostyka dermoskopowa czerniaka podpaznokciowego", Grażyna Kamińska-Winciorek, Radosław Śpiewak Czerniak jest nowotworem złośliwym, który wywodzi się z komórek barwnikowych. Może występować w skórze, ale także innych lokalizacjach, np. na błonach śluzowych lub w gałce ocznej. Im szybciej zostanie postawiona diagnoza i rozpoczęte leczenie, tym szanse na wyleczenie są większe. Co to jest czerniak? Czerniak jest nowotworem złośliwym wywodzącym się z komórek barwnikowych. Najczęstszą lokalizacją czerniaka jest skóra, ale może on powstawać także w obrębie błon śluzowych i w innych lokalizacjach (np. gałka oczna). Czerniak stanowi 5–7% wszystkich nowotworów skóry. W Polsce w 2018 r. odnotowano 1736 zachorowań u mężczyzn oraz 1962 nowe przypadki u kobiet (współczynniki zachorowalności odpowiednio 9,3/100 000 i 9,9/100 000). Współczynniki umieralności wynosiły 3,4/100 000 u kobiet i 3,4/100 000 u mężczyzn (zgony – odpowiednio – 665 i 797). Zachorowalność jest największa w Australii (28,9/100 000 mężczyzn i 25,3/100 000 kobiet). W Polsce zachorowalność i umieralność na czerniaka rosną (odpowiednio 10% i 8% rocznie). Jakie są przyczyny czerniaka? Przyczyny rozwoju czerniaka nadal pozostają niewyjaśnione. Znaczenie mają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Około 10% czerniaków występuje rodzinnie. Z tego powodu członkowie rodziny I stopnia pacjentów z czerniakiem powinni być pod stałą kontrolą dermatoskopową. Czynniki ryzyka: obciążenie rodzinne – zwiększenie ryzyka od 3 razy (1 chory krewny 1. stopnia) do 70 razy (≥3 krewnych) zachorowanie w przeszłości na czerniaka (8-krotne zwiększenie ryzyka) inny nowotwór złośliwy skóry (3-krotne zwiększenie ryzyka) znamiona barwnikowe (tzw. pieprzyki: liczne (>50; przy >100 znamionach 11-krotne zwiększenie ryzyka), zmieniające wygląd, znamiona atypowe (11-krotne zwiększenie ryzyka) xeroderma pigmentosum jasna skóra, jasne lub rude włosy, niebieskie oczy, obecność piegów (2–3-krotne zwiększenie ryzyka) okresowe intensywne narażenie na promieniowanie UV (słońce, solaria) skłonność do oparzeń słonecznych ciężkie oparzenia słoneczne w dzieciństwie lub młodości (2–3-krotne zwiększenie ryzyka po ≥5 epizodach oparzeń) immunosupresja (np. u osób po przeszczepieniu narządu ryzyko zwiększone 3-krotnie). Około 60% czerniaków rozwija się w skórze niezmienionej. Tylko mniej niż 40% rozwija się na podłożu wcześniej istniejącej zmiany, np. znamienia barwnikowego („pieprzyka”). Objawy czerniaka – jak wygląda czerniak Fot. 1. Przykłady obrazu klinicznego czerniaka Cechy zmiany skórnej nasuwające podejrzenie czerniaka: kształt asymetryczny, nieregularny nierówny rozkład barwy (ciemniejsze i jaśniejsze obszary w obrębie jednego znamienia) nierówne brzegi zmiany w grubości i powierzchni zmiany wielkość >6 mm swędzenie. W postaci wczesnej czerniaka skóry zmiany są płaskie, niesymetryczne, o nieregularnych i poszarpanych granicach ze zdrową skórą, wielobarwne. W postaci zaawansowanej często są wypuklone ponad poziom skóry (można wyczuć dotykiem zgrubienie), w części przypadków mogą być owrzodziałe, a z ich powierzchni może sączyć się krwisto-surowiczy płyn (czynniki niekorzystnego rokowania). Pierwszym objawem czerniaka może być powiększenie węzłów chłonnych w okolicy, w której rozwinął się nowotwór (np. w przypadku czerniaka odbytu lub czerniaka podpaznokciowego). Rodzaje czerniaka Można wyróżnić kilka podtypów klinicznych czerniaka. Najczęstszy z czerniaków (60–70%) to czerniak szerzący się powierzchownie, powstaje on głównie ze znamion barwnikowych, najczęściej dysplastycznych. Czerniak guzkowy to najcięższa postać, występuje w 10–30%. Czerniak z plamy soczewicowatej jest rzadką postacią czerniaka (5–15%), która występuje u osób w wieku podeszłym, zwłaszcza w obrębie twarzy i szyi (jest wywoływana stałym, wieloletnim napromienianiem skóry światłem słonecznym). Czerniak może wystąpić także na dłoniach lub podeszwach stóp – czerniak akralny lub pod paznokciami – czerniak podpaznokciowy. Czy czerniak może być jasny? Tak, występuje też czerniak bezbarwnikowy (2%), czyli czerniak pozbawiony barwnika. Pierwszym objawem jest często niecharakterystyczna, powiększająca się, różowoczerwona grudka. Czerniak gałki ocznej Czerniak jest najczęstszym nowotworem złośliwym gałki ocznej u dorosłych, stanowiącym około 10% wszystkich przypadków czerniaka. Czerniak może występować w skórze powiek, spojówce oraz przedniej lub tylnej części błony naczyniowej oka. Rokowanie jest gorsze niż w przypadku czerniaka skóry. Czerniak błon śluzowych Czerniak błon śluzowych występuje najczęściej w obrębie jamy ustnej i górnych dróg oddechowych i przełyku (50%), sromu (20%) i okolicy narządów płciowych i odbytu (20%). Rokowanie jest złe. Leczenie polega na doszczętnym wycięciu; częściej niż w przypadku lokalizacji skórnej stosuje się uzupełniającą radioterapię, chemioterapię lub immunoterapię/leczenie ukierunkowane molekularnie. Co robić w razie wystąpienia objawów? W razie wystąpienia niepokojących zmian należy się zgłosić do dermatologa lub onkologa. Jak lekarz stawia diagnozę? Fot. 2. Dermatoskop (dermoskop) Fot. 3. Dermatoskop ze światłem spolaryzowanym Dermatoskop (dermoskop) stanowi obecnie podstawowe narzędzie pracy dermatologa we wczesnej diagnostyce czerniaka. W wybranych ośrodkach specjalizujących się w rozpoznaniu czerniaka wykorzystuje się do tego celu wideodermatoskopy. Badanie dermatoskopowe pozwala na wykluczenie takich zmian niemelanocytowych, jak brodawki łojotokowe, barwnikowy rak podstawnokomórkowy oraz zmiany pochodzenia naczyniowego. Szczegółowy wywiad lekarski zebrany od pacjenta pod kątem czynników ryzyka czerniaka jest doskonałym uzupełnieniem badania dermatoskopowego. Dermatoskopia cyfrowa odgrywa istotną rolę w monitorowaniu pacjentów z licznymi znamionami, w zespole znamion dysplastycznych oraz osobników z rodzinnym wywiadem w kierunku czerniaka, która daje możliwość oceny znamion w czasie pod względem wielkości, brzegów, rozkładu barwnika i symetrii lub asymetrii. Wśród nowych metod diagnostycznych znamion wyróżnia się laserową skanującą mikroskopię konfokalną, która zapewnia mikroskopową rozdzielczość i pozwala na prawie histologiczną ocenę zmian skórnych in vivo, ponadto ocenia kształt komórek barwnikowych, układ gniazd komórek znamionowych oraz morfologię brodawek skórnych. Jest to bezkrwawa, prawie histologiczna metoda diagnostyczna znamion dysplastycznych, czerniaków i ich nietypowych odmian, takich jak czerniak bezbarwnikowy, które klinicznie przybierają bardzo podstępny wygląd. Jakie są sposoby leczenia czerniaka? Podstawą skutecznego leczenia czerniaka jest wczesne rozpoznanie i radykalne usunięcie zmiany z odpowiednim marginesem bezpieczeństwa. Zarówno ryzyko, jak i czas pojawienia się przerzutów czerniaka uzależnione są od grubości guza pierwotnego. Im szybciej wykryty i usunięty jest czerniak, tym większe są szanse na wyleczenie. W przypadku potwierdzenia czerniaka w badaniu histopatologicznym po usunięciu zmiany następnym etapem postępowania jest biopsja tzw. węzła wartowniczego (jednego z okolicznych węzłów chłonnych wybranego z uwzględnieniem lokalizacji guza pierwotnego). Odpowiednie i doszczętne leczenie operacyjne w przypadku czerniaka o zaawansowaniu miejscowym jest wystarczające i wymaga tylko obserwacji zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego. W przypadku zaawansowanego i rozsianego czerniaka stosuje się następujące leczenie: Immunoterapię i leczenie ukierunkowane molekularnie – to nowoczesne i najskuteczniejsze metody leczenia. Stosuje się leki, takie jak ipilimumab niwolumab (sam lub łącznie z ipilimumabem) i pembrolizumabem, wemurafenib, dabrafenib, trametynib, kobimetynib, enkorafenib, binimetynib. Wycięcie przerzutów odległych czerniaka lekarz rozważa w uzasadnionych przypadkach po analizie sytuacji pacjenta ( jeśli przerzuty dotyczą tylko jednego narządu i są nieliczne, pojawiły się po roku od leczenia czerniaka). Chemioterapia z użyciem jednego leku cytotoksycznego (np. dakarbazyny). Obecnie, po wprowadzeniu immunoterapii i leków ukierunkowanych molekularnie, to leczenie stosuje się rzadziej, Izolowana kończynowa chemioterapia perfuzyjna w hipertermii polega na podawaniu dużych dawek leku cytostatycznego do tętnicy kończyny odizolowanej od krążenia ogólnoustrojowego. Metoda ta jest stosowana u pacjentów, u których czerniak był zlokalizowany na kończynie i doszło do wznowy. Co należy zrobić po usunięciu zmiany? Należy przestrzegać zaleceń dotyczących badań kontrolnych zgodnie ze wskazaniami onkologa. Przez pierwsze 2 lata należy wykonywać badania kontrolne co 2–3 miesiące. Jeśli regionalne węzły chłonne nie zostały usunięte, badania należy przeprowadzać raz w miesiącu. Po 2 latach badania wykonuje się co 3–6 miesięcy, po 5 latach – co 6–12 miesięcy Indywidualna częstość badań kontrolnych zależy przede wszystkim od głębokości naciekania czerniaka, czyli od ryzyka nawrotu choroby. Często zaleca się też, aby co 6 miesięcy wykonywać RTG klatki piersiowej i USG jamy brzusznej. Jeśli regionalne węzły chłonne nie zostały usunięte, badanie USG tej okolicy należy wykonywać co 3 miesiące przez ≥2 lata po operacji. Co robić, aby uniknąć zachorowania na czerniaka? Każdy z nas może zmniejszyć ryzyko zachorowania na czerniaka i inne choroby skóry związane z promieniami słonecznymi, przestrzegając kilku prostych zasad korzystania ze słońca: należy unikać słońca w godzinach południowych (od ok. do ok. a w słoneczne dni szukać cienia przed słońcem powinniśmy chronić się odpowiednim ubraniem i nakryciem głowy należy stosować kremy z odpowiednimi filtrami UVA i UVB dzieci poniżej 1. roku życia nie powinny być wystawiane na bezpośrednie działanie słońca, a starsze wymagają większej niż dorośli ochrony przed słońcem niektóre leki mogą powodować oparzenia lub przebarwienia po kontakcie ze słońcem. W przypadku osób korzystających z solarium ich stosowanie jest bezwzględnie przeciwwskazane. Wskazane są również okresowe, kontrole dermatoskopowe znamion u dermatologa (u osób bez niepokojących zmian raz w ciągu roku, u pozostałych osób w zależności od decyzji lekarza). Rokowania przy czerniaku – jaka jest długość życia z czerniakiem Rokowanie zależy od lokalizacji ogniska pierwotnego, grubości nacieku i obecności owrzodzenia. Im większa i głębiej naciekająca zmiana, tym rokowanie jest gorsze, dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia. Ryzyko nawrotu miejscowego czerniaka skóry wynosi 3–15%, Odsetki 5-letnich przeżyć zależą od stopnia zaawansowania klinicznego i wynoszą: stopień I – 95%, II – 75%, III – 60%, IV – 20%.

czerniak u psa zdjęcia